• Foto-01.jpg
  • Foto-02.jpg
  • Foto-03.jpg
  • Foto-04.jpg
  • Foto-05.jpg
  • Foto-06.jpg
  • Foto-07.jpg
logo2


DYREKTORIUM OGÓLNE O KATECHIZACJI[1]

Pedagogia Chrystusa

140. Gdy nadeszła pełnia czasów, Bóg posłał do ludzkości swojego Syna, Jezusa Chrystusa. Przyniósł On na świat największy dar zbawie­nia, realizując swoje odkupieńcze posłanie w ramach procesu, który kontynuował „pedagogię Bożą” z doskonałością i skutecznością złą­czonymi z nowością Jego Osoby. Na podstawie Jego słów, znaków i czynów w ciągu krótkiego, ale intensywnego życia uczniowie doświad­czyli w sposób bezpośredni podstawowych elementów „pedagogii Jezusa”, wskazując je potem w Ewangeliach: przyjęcie drugiego, w szczególności ubogiego, małego, grzesznika, jako osoby miłowanej i szukanej przez Boga; szczere głoszenie Królestwa Bożego jako dobrej nowiny prawdy i pocieszenia Ojca; styl delikatnej i silnej miłości, która wyzwala od zła i rozwija życie; naglące zaproszenie do postępowania podtrzymywanego przez wiarę w Boga, przez nadzieję Królestwa i przez miłość do bliźniego; wykorzystanie wszystkich bogactw komu­nikacji międzyosobowej, jak słowo, milczenie, metafora, obraz, przy­kład, wiele różnych znaków, jakie czynili biblijni prorocy. Zapraszając uczniów, aby szli za Nim do końca i nie patrząc wstecz[2], Chrystus powierza im swoją pedagogię wiary jako pełne dzielenie się swoją sprawą i swoim przeznaczeniem.

Pedagogia Kościoła

141. Od początku Kościół, który jest „w Chrystusie jakby sakramen­tem”[3], przeżywał swoją misję jako widzialną i aktualną kontynuację pedagogii Ojca i Syna. „Ponieważ Kościół jest naszą matką, jest także nauczycielem naszej wiary”[4]. Z tych właśnie głębokich racji wspólnota chrześcijańska jest w sobie samej żywą katechezą. Przez to, czym ona jest, co głosi, co celebruje i co czyni, pozostaje zawsze żywym, nieodzownym i pierwszorzędnym miejscem katechezy. Kościół opracował w ciągu wieków niezrównany skarb pedagogii wiary, przede wszystkim świadectwo katechetów i katechetek oraz świętych; różnorodność dróg i właściwych form komunikacji religijnej, jak katechumenat, katechizmy, przewodniki życia chrześcijańskiego; drogocenne dziedzictwo nauk katechetycznych, kultury wiary, instytu­cji i posług na rzecz katechezy. Wszystkie te aspekty tworzą historię katechezy i pełnoprawnie wchodzą do pamięci wspólnoty i działalności katechetycznej.

Pedagogia Boża, działanie Ducha Świętego w każdym chrześcijaninie

142. Szczęśliwy mąż, którego Ty wychowujesz, o Panie, i prawem swoim pouczasz (Ps 94, 12). W szkole słowa Bożego przyjętego w Kościele, dzięki darowi Ducha Świętego posłanego przez Chrystusa, uczeń wzrasta jak jego Nauczyciel „w mądrości, w łasce u Boga i u ludzi" (Łk 2, 52) oraz jest wspomagany w rozwijaniu w sobie „wychowania Bożego” otrzymanego przez katechezę oraz bogactwa wiedzy i doświadczenia[5]. W ten sposób, znając coraz bardziej mis­terium zbawienia, ucząc się adorować Boga Ojca i „żyjąc prawdziwie w miłości”, stara się, „by wszystko rosło ku Temu, który jest Głową - ku Chrystusowi” (Ef 4, 15). Pedagogia Boża może być uznana za wypełnioną, gdy uczeń dochodzi „do człowieka doskonałego, do miary wielkości według Pełni Chrystusa” (Ef 4, 13). Dlatego nie można być nauczycielem i wy­chowawcą wiary innych, jeśli nie jest się przekonanym i wiernym uczniem Chrystusa w Jego Kościele.

Pedagogia Boża i katecheza

143. Katecheza, jako komunikacja Objawienia Bożego, radykalnie inspiruje się pedagogią Bożą, jaka rozbrzmiewa w Chrystusie i w Koś­ciele, przyjmuje jej cechy konstytutywne i pod przewodnictwem Ducha Świętego troszczy się o jej mądrą syntezę, sprzyjając w ten sposób prawdziwemu doświadczeniu wiary, synowskiemu spotkaniu z Bogiem. W ten sposób katecheza:

- jest pedagogią, która wpisuje się w „dialog zbawienia” między Bogiem i człowiekiem oraz służy temu dialogowi, odpowiednio uwzględniając powszechne przeznaczenie tego zbawienia; w tym, co dotyczy Boga, podkreśla inicjatywę Bożą, pełną miłości motywację, darmowość, poszanowanie wolności; w tym, co dotyczy człowieka, uwypukla godność otrzymanego daru i wymóg ciągłego w nim wzrastania[6];

- akceptuje zasadę stopniowego rozwoju Objawienia, transcenden­cję i misteryjność słowa Boga, jak również jego dostosowanie do różnych ludzi i kultur;

- uznaje centralne miejsce Chrystusa, Słowa Bożego, które stało się człowiekiem i które określa katechezę jako „pedagogię Wcielenia”, przez co Ewangelia powinna być zawsze proponowana dla życia i w życiu ludzi;

- dowartościowuje wspólnotowe doświadczenie wiary, jakie jest właściwe dla Ludu Bożego - Kościoła;

- zakorzenia się w relacji międzyosobowej i czyni własnym proces dialogu;

- staje się pedagogią znaków, gdzie spotykają się czyny i słowa, nauczanie i doświadczenie[7];

- ponieważ miłość Boga jest ostateczną racją Jego Objawienia, z niewyczerpanej miłości Bożej, którą jest Duch Święty, katecheza czerpie swoją moc prawdy i stałe zaangażowanie, by świadczyć o niej[8].

Katecheza kształtuje się więc jako proces, droga lub wędrówka w pójściu za Chrystusem Ewangelii w Duchu Świętym do Ojca, podjęte w celu osiągnięcia dojrzałości wiary „według miary daru Chrystuso­wego” (Ef 4, 7) oraz możliwości i potrzeb każdego.

Właściwa pedagogia wiary

144. Katecheza, która jest wiec pedagogią w akcie wiary, w realizacji jej zadań nie może inspirować się rozważaniami ideologicznymi lub interesami czysto ludzkimi[9], nie może mieszać zbawczego działania Boga, które jest czystą łaską, z działaniem pedagogicznym człowieka, ale również nie może ich przeciwstawiać i rozdzielać. Jest dialogiem, jaki Bóg prowadzi w miłości z każdą osobą, która staje się jego inspiracją i normą. Katecheza jest niestrudzonym „echem" tego dialo­gu, stale szukając dialogu z ludźmi, zgodnie z wielkimi wskazaniami danymi przez Urząd Nauczycielski Kościoła[10].

Konkretnymi celami, które inspirują wybory metodologiczne w ka­techezie, są:

- popieranie rozwijającej się i spójnej syntezy pełnego przylgnię­cia człowieka do Boga (fides quo) i treści orędzia chrześcijańskiego (fides quae);

- rozwijanie wszystkich wymiarów wiary, przez które wyraża się ona w wierze poznawanej, celebrowanej, przeżywanej i medytowanej na modlitwie[11];

- kierowanie osoby do powierzenia się „całkowicie i dobrowolnie Bogu”[12]: rozumu, woli, serca, pamięci;

- pomoc osobie w poznaniu powołania, do którego wybiera Bóg. Katecheza wypełnia w ten sposób równocześnie dzieło wtajem­niczenia, wychowania i nauczania.

Wierność Bogu i wierność człowiekowi[13]

145. Jezus Chrystus jest żyjącym, doskonałą relacją Boga z człowie­kiem i człowieka z Bogiem. Od Niego pedagogia wiary otrzymuje „prawo, które obowiązuje w całym życiu Kościoła”, a więc i w kate­chezie: „prawo wierności dochowanej Bogu i wierności okazanej człowiekowi w tym samym duchu miłości[14]. Będzie więc autentyczna ta katecheza, która pomaga rozpoznać działanie Boże w ciągu całego procesu formacyjnego, rozwijając klimat słuchania, dziękczynienia i modlitwy[15], a zarazem zmierza do tego, by osoba udzieliła wolnej odpowiedzi, i sprzyja czynnemu uczestniczeniu katechizowanych.

 „Zstępowanie”[16] Boże - szkoła dla osoby

146. Chcąc mówić do ludzi jak do przyjaciół[17], Bóg w szczególny sposób objawia swoją pedagogię, z opatrznościową troską przystoso­wując swoje mówienie do kondycji ziemskiej[18]. Wynika z tego dla katechezy nigdy nie kończące się zadanie znalezienia języka zdolnego do komunikowania słowa Bożego i Credo Kościoła, które jest jego rozwinięciem, w różnych warunkach słucha­czy[19], utrzymanie równocześnie pewności, że za łaską Bożą można to uczynić i że Duch Święty daje radość uczynienia tego. Dlatego odpowiednimi wskazaniami pedagogicznymi dla katechezy są te, które pozwalają komunikować całość słowa Bożego w samym centrum życia ludzkiego[20].

Ewangelizować wychowując i wychowywać ewangelizując

147. Inspirując się stale pedagogią wiary, katecheta kształtuje swoją służbę jako specjalistyczny proces wychowawczy, czyli z jednej strony pomaga osobie w otwarciu się na religijny wymiar życia, a z drugiej strony proponuje jej Ewangelię, w taki sposób, by przeniknęła i prze­kształciła procesy rozumu, sumienia, wolności, działania, ażeby uczy­nić z życia dar z siebie za przykładem Chrystusa. W tym celu katecheta zna i wykorzystuje wkład rozumianych po chrześcijańsku nauk o wychowaniu.

Szkoła katolicka

259. Szkoła katolicka[21] jest bardzo znaczącym miejscem dla formacji ludzkiej i chrześcijańskiej. Deklaracja Gravissimum educationis Soboru Watykańskiego II „wyznacza decydującą zmianę w historii szkoły katolickiej - przejście od szkoły-instytucji do szkoły-wspólnoty”[22]. Szkoła katolicka „zdąża... do celów kulturalnych i do prawdziwie ludzkiej formacji młodzieży. Jej właściwością zaś jest to, że:

- stwarza w społeczności szkolnej atmosferę przesiąkniętą ewan­gelicznym duchem wolności i miłości,

- dopomaga młodzieży, aby w rozwijaniu własnej osobowości wzrastała razem wedle nowego stworzenia, którym stała się przez chrzest,

- a całą ludzką kulturę porządkuje ostatecznie zgodnie z orędziem zbawienia[23].

Program wychowawczy szkoły katolickiej powinien rozwijać się na podstawie tej koncepcji zaproponowanej przez Sobór Watykański II. Ten program wychowawczy realizuje się we wspólnocie szkolnej, do której należą wszyscy bezpośrednio w nią włączeni: „nauczyciele, personel kierowniczy, administracyjny i pomocniczy, rodzice, którzy odgrywają główną rolę jako naturalni i niezastąpieni wychowawcy swoich dzieci, i uczniowie, współuczestnicy i odpowiedzialni jako prawdziwi uprzywilejowani i czynne podmioty procesu wychowa­wczego”[24].

260. Jeżeli uczniowie szkoły katolickiej należą w większości do rodzin, które wiążą się z tą szkołą z racji jej charakteru katolickiego, posługa słowa może być tam wypełniana w różnorodnych formach: pierwsze głoszenie, szkolne nauczanie religii, katecheza, homilia. Dwa z tych sposobów mają jednak w szkole katolickiej szczególne znaczenie: szkolne nauczanie religii i katecheza, których właściwy charakter został już ukazany[25].

Jeśli uczniowie i ich rodziny uczęszczają do szkoły katolickiej z powodu jej poziomu nauczania lub z innych przypadkowych powo­dów, działalność katechetyczna jest z konieczności ograniczona i włas­ne nauczanie religijne - o ile jest możliwe - akcentuje charakter kulturowy. Wkład takiej szkoły jest zawsze „najwyższej wagi usługą dla ludzi”[26] i elementem w ramach ewangelizacji Kościoła.

Biorąc pod uwagę wielość okoliczności społeczno-kulturowych i religijnych, w których działa szkoła katolicka w różnych krajach, trzeba, aby biskupi i Konferencje Episkopatu sprecyzowali sposo­by działalności katechetycznej, jakie powinna realizować szkoła ka­tolicka.

 



[1] Kongregacja ds. Wychowania. Dyrektorium Ogólne o katechizacji. Poznań 1997. Wybrane teksty

[2] Por. Mk 8, 34-38; Mt 8, 18-22

[3] LG 1.

[4] KKK 169; por. GE 3.

[5] Por. GE 4.

 

[6] Por. Paweł VI. Encyklika Ecclesiam suam (6 sierpnia 1964), III: AAS 56 (1964) 637-659.

[7] Por. DV 2.

[8] Por. RM 15; KKK 24-25; DCG (1971) 10.

[9] CT 52.

[10] Por. Paweł VI. Encyklika Ecclesiam suam, cyt., 609-659.

[11] Por. OLB 7-11; KKK 3, 13; DCG (1971) 36.

[12] DV 5.

[13] Por. OLB 7; CT 55; DCG (1971) 4.

[14] CT 55.

[15] Por. DCG (1971) 10 i 22.

[16] Por. DV 13; KKK 684.

[17] Por. DV 2.

[18] Por. DV 13.

[19] Por. EN 63; CT 59.

[20] Por. GE 1-4; CT 58.

[21] Por. Kongregacja ds. Wychowania katolickiego. dok. Szkoła katolicka: cyt.

[22] Kongregacja ds. Wychowania katolickiego. Wymiar religijny wychowania w szkole katolickiej. 31: cyt.

[23] GE 8.

[24] Kongregacja ds. Wychowania katolickiego. Wymiar religijny wychowania w szkole katolickiej, 32: cyt.

[25] CT 69: „Szczególną cechą i najgłębszą racją szkoły katolickiej - którą też rodzice katoliccy powinni stawiać ponad inne -jest właśnie ta, że wychowanie religijne wprowa­dzane jest w całe przygotowanie wychowanków"; por. część I, rozdz. II, 73-76.

[26] AG 12.