Author
Prof. dr hab. Zofia Kuźniewska
Historian, theologian, educator. Scientific research in the field of: the history of schooling and education, with particular emphasis on the Masovian region and the city of Płock itself, as well as the charitable activities of the Church in Poland in the areas of the Płock diocese.
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6174-6672 E-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
CC-BY-NC-ND 4,0 Deed
DOI:
https://doi.org/10.62266/PK.1898-3685.2024.35.08
ABSTRACT:
Purpose: The purpose of this article is to present the problems of the religious minority of Protestantism in the Płock diocese in the 18th and 19th centuries.
It was one of the largest religious groups that came to Poland in the 16th century. The above-mentioned diocese of Płock was also inhabited by Protestant communities which disappeared over time in the areas of some of its Roman Catholic parishes. However, they exist to this day in some other places.
Methods: The following article utilizes the historical method and reconstruction of facts. The following article benefits from the materials from the Diocesan Archives in Płock, as well as resources from archival extracts regarding the inhabitants of the Protestant denomination living in the area of the Płock diocese, included in the protocols of general and deanery visitations.
Results: Using archival resources, this study presents the situation of Protestant families, their number in individual parishes of the Płock diocese, religiosity, i.e. the number of prayer houses, cemeteries and the number of schools founded and run by teachers, also of the Protestant denomination, for their children.
Conclusion: The 18th and 19th centuries was the time when Protestant families lived in most Roman Catholic parishes in the Płock diocese. Religious tolerance resulted in the revival of the religious and intellectual life of Protestants, hence they could freely organize their own temples, houses of prayer, cemeteries and schools in individual parishes. Originality: despite many existing studies on the Reformation in Mazovia and the Płock diocese, this study is the first to present the number of Protestants in the areas of individual Roman Catholic parishes of the Płock diocese and the places where their temples or prayer houses, cemeteries and schools were located.
Keywords: Martin Luther, Protestantism, religious tolerance, Płock diocese, parish.
STRESZCZENIE:
Cel: celem niniejszego artykułu jest ukazanie problematyki mniejszości wyznaniowej na terenach diecezji płockiej w XVIII i XIX w. jakim był protestantyzm. Była to jedna z najliczniejszych grup wyznaniowych, która przybyła do Polski już w XVI w. Również wspomniana diecezja płocka była zamieszkiwana przez wspólnoty protestanckie, które z czasem na terenach niektórych jej parafii rzymsko-katolickich zaginęły, zaś gdzie indziej istnieją do naszych czasów.
Metody: w niniejszym artykule posłużono się metodą historyczną oraz rekonstrukcją faktów. Zostały wykorzystane materiały pochodzące z Archiwum Diecezjalnego w Płocku oraz zasoby z wypisów archiwalnych, dotyczących mieszkańców wyznania protestanckiego, zamieszkującego teren diecezji płockiej, znajdujących się w protokołach wizytacji generalnych i dekanalnych.
Wyniki: korzystając z zasobów archiwalnych udało się przedstawić w niniejszym opracowaniu sytuację rodzin protestanckich, ich liczbę w poszczególnych parafiach diecezji płockiej, religijność a więc ilość domów modlitwy, cmentarze oraz liczbę szkółek założonych i prowadzonych przez nauczycieli również wyznania protestanckiego dla swych dzieci.
Zakończenie: wiek XVIII i XIX to czas, kiedy na terenie diecezji płockiej w większości parafii rzymsko-katolickich zamieszkiwały rodziny wyznania protestanckiego. Tolerancja wyznaniowa spowodowała ożywienie życia religijnego i umysłowego protestantów, stąd mogli swobodnie organizować w poszczególnych parafiach własne świątynie, domy modlitwy, cmentarze i szkoły.
Oryginalność: mimo wielu już istniejących opracowań dotyczących reformacji na Mazowszu i w diecezji płockiej, to niniejsze opracowanie, jako pierwsze przedstawia liczbę protestantów na terenach poszczególnych parafii rzymsko-katolickich diecezji płockiej oraz miejsca, w których znajdowały się ich świątynie lub domy modlitwy, cmentarze oraz szkoły.
Słowa kluczowe: Marcin Luter, protestantyzm, tolerancja wyznaniowa, diecezja płocka, parafia.
Pages: 92-103
DOWNLOAD FULL ARTICLE
