Jedną z podstawowych potrzeb człowieka jest jego poczucie przynależności do społeczeństwa. Odrzucenie społeczne powoduje wiele negatywnych emocji takich jak m.in. gniew, smutek, złość, desperacja, depresja. Uczucia te napędzają człowieka do podjęcia natychmiastowych działań, często nie przemyślanych, przez co odnoszących odwrotny skutek od zamierzonego. W codziennym życiu możemy przez przypadek nawet nieświadomie spotkać takie jednostki wykluczone ze społeczeństwa. Czy to w szkole, czy to w pracy, wszędzie możemy natknąć się na osoby „odstawione” na boczny tor. Jak to się dzieje? Jakie są przyczyny takich działań? Odrzucenie społeczne jest niestety nieodłącznym elementem życia, z którym niektórzy z nas mogą się spotkać: ktoś nie zaprosi nas na urodziny czy wspólny wyjazd wakacyjny. Możemy poczuć się zdradzeni bądź dyskryminowani przez otaczające nas środowisko, a przecież każdy potrzebuje czuć się docenionym przez innych, akceptowanym przez rówieśników, kochanym przez najbliższe nam osoby. Nikt w społeczeństwie nie powinien czuć się gorszy, a tym bardziej poniżany ze względu na kwestie finansowe czy światopoglądowe.
Niejednokrotnie zdarza się również sytuacja, w której wykluczenie jednostki w społeczeństwie prowadzi do rożnych skutków, począwszy od coraz niższej samooceny, zatracenia własnego poczucia wartości, które mogą spowodować m.in. samobójstwo czy zjawisko hikimori. Osoby niechciane przez społeczeństwo szukają pocieszenia w używkach, czego efektem są trwałe uzależnienia i ciągłe pogarszanie się ich sytuacji. Niejednokrotnie co słabsze jednostki nie wytrzymują presji, jakiej są poddawane, i uciekają się do tak ostatecznych działań jak samookaleczenie, a nawet samobójstwo. Prowadzone badania przez specjalistów pokazują, iż ból odrzucenia odczuwany przez jednostkę porównywalny jest z bólem fizycznym, gdyż w obu przypadkach odpowiedzialne za to są te same obszary mózgu. „Nasze wyniki nadają nowe znaczenie idei, że odrzucenie społeczne boli” – powiedział psycholog społeczny Ethan Kross z Uniwersytetu w Michigan. Można doszukiwać się wielu przyczyn wykluczenia społecznego, np. orientacja seksualna, odmienność kulturowa czy religijna. Z sytuacją wykluczenia społecznego zderzamy się już od dzieciństw, kiedy to rozpoczynamy nasze pierwsze kontakty z rówieśnikami. Główną rolę odgrywa wtedy kwestia naszego wyglądu, która jest pierwszą rzeczą ocenianą przez społeczeństwo.
Kolejna grupą przyczyn wykluczenia z życia społecznego jest związana ze stanem fizycznym jednostki. Osoby niepełnosprawne, dotknięte poważnymi chorobami są automatycznie piętnowane przez społeczeństwo. Duże znaczenie ma także nasza odmienność kulturowa, rasowa, etniczna czy też religijna, która skutkuje powstawaniem stereotypów. Ze zjawiskiem marginalizacji spotykamy się również w szkołach oraz w miejscu pracy. Uczniowie wręcz prześcigają się w zdobywaniu lepszych ocen, jednostka, która nie radzi sobie lub nie potrafi dopasować się, jest automatycznie odrzucana. Dotyczy to nie tylko wyników naszej pracy, ale także postrzegania nas przez otaczające grono. Polskie prawo w sposób rzetelny i jasny wyraża się na temat zakazu dyskryminacji w miejscu pracy, nie tylko ze względu na płeć, ale również wiek, religię, narodowość czy nawet orientację seksualną lub inną dowolną przyczyną. Nie zmienia to jednak faktu, że nie wszyscy potrafią uszanować odmienności innych osób, co skutkuje wykluczeniem takiej wyróżniającej się osoby z grupy społecznej.
Niestety, wciąż nie wymyślono skutecznego sposobu zwalczania zjawiska odrzucenia społecznego. Przyczyną wykluczenia ze społeczeństwa jest brak tolerancji, który dodatkowo potęgowany jest bardzo niskim poziomem kultury osobistej wśród poszczególnych grup społecznych. Brak znajomości zasad współżycia z innymi ludźmi jest najbardziej dostrzegalny w Internecie, gdzie każdego dnia tysiące osób komentuje działania innych, często zapominając o jakiejkolwiek kulturze słowa. W 2012 roku głośno było o internetowym projekcie pt. „Grażyna Żarko”. Celem eksperymentu było pokazanie jak istotny problem stanowi przemoc w internecie, jak powinna wyglądać „wolność słowa”. Przedsięwzięcie polegało na udostępnianiu w sieci nagrań na których fikcyjna postać, tytułowa „Grażyna Żarko”, grana przez Annę Lisak, pouczała internautów o zasadach kultury osobistej i konserwatywnych metodach wychowawczych. Projekt został zakończony po 2 miesiącach z powodu nadmiernych gróźb internautów, a efekty eksperymentu zaskoczyły nawet samych wykonawców. Udowodniono, że w Internecie nie ma miejsca na tolerancję i odmienność, a każda próba wypowiedzenia własnego zdania może skończyć się całkowitym wykluczeniem jednostki z grupy społecznej.
Podsumowując, z odrzuceniem społecznym możemy mieć do czynienia praktycznie wszędzie, w szkole, w miejscu pracy. Powodowane jest ono odmiennością jednostki, brakiem tolerancji w społeczeństwie, niejednokrotnie ludzką zawiścią. Nie ma skutecznego sposobu walki z wykluczeniem społecznym, jedyną możliwością załagodzenia problemu jest edukacja społeczeństwa, wychowywanie młodzieży w duchu tolerancji wobec innych osób. Bez konkretnych działań, defekt społeczny, jakim jest wykluczenie jednostki, będzie się ciągle pogłębiał.
B.B